Geïmmuniseerd beleid

Door Wilfred Kniese


De AMvB taakherschikking is vlak voor het zomerreces bij de Kamers gedeponeerd en met een genereus gebaar is de termijn om hierover met elkaar in de debat te kunnen gaan, verlengd tot begin oktober. Ik ben benieuwd of de vonken er vanaf gevlogen zijn, maar gegeven de uiterst kleine en vooral ook wankele meerderheid van de coalitie zal men er geen kabinetscrisis om geriskeerd hebben. Wel is er op de valreep een aantal initiatieven ontplooid om het tij te keren, maar die lijken vooral ingegeven door het motto: ‘demp de put voordat er nog een kalf verdrinkt’. Zo heeft de decaan van ACTA een brandbrief gestuurd aan de Tweede Kamer met de dringende oproep het ontwerpbesluit op te schorten. Hetgeen met name de VVD een slecht idee vond. En de KNMT heeft een ludieke actie gestart waar we best wel jaloers op mogen zijn: de knoopjesactie. Een oproep aan alle leden om met ondersteunend fotomateriaal aan te tonen dat mondzorg teamwork is. De foto's zouden op de vierde dinsdag van september, Knoopjesdag, aan de politiek worden aangeboden. Zo’n actie getuigt wel van een zekere moed. Want stel dat de respons tegenvalt. Dat valt te berekenen aan de hand van het STP-model (Statistisch Voorspellend Verenigingsmodel). Dat model in de zorg ziet er ongeveer als volgt uit: 93 procent van
de leden van de vereniging vormt de passieve, morrende meerderheid. Vijf procent bestaat uit zogenaamd actief-passieve leden die bereid zijn voor de vereniging in actie te komen zonder daarvoor vacatiegeld te ontvangen. Dan is er een selecte groep van actieve leden, circa twee procent, waarvan de actiebereidheid evenredig is met de hoogte van het vacatiegeld. En tot slot zijn er een paar hyperactieve leden, maximaal 3 à 4, die het niet voor het geld doen maar uit roeping en voor de eer. Dit model zou dus een respons van maximaal tweehonderd foto’s voorspellen. Daar wordt Kamer noch minister warm of koud van. En toch blijft het een prima actie. Want het maakt allemaal niet uit. De politiek is volstrekt immuun tegen welke actie dan ook. De menselijke soort is behept met een cognitieve teflonlaag, genaamd ‘immunization against refutation’, die selectief beschermt tegen onwelgevallige opvattingen. Elke vorm van kritiek, elke logische redenering, elk aangedragen feit dat beoogd om een maatregel ter discussie te stellen wordt direct aangegrepen als een bewijs van de juistheid van het vooringenomen standpunt. En de rest wordt afgedaan als fake news.

Aan de beurt
Zoals een zeer hoge ambtenaar van VWS ons toefluisterde: “maak jullie je niet ongerust, we hebben niets tegen tandartsen, maar we geloven hier bij VWS gewoon in taakherschikking en nu zijn jullie aan de beurt.” Dat was geruststellend. Gelijke behandeling, geen discriminatie, geen hard feelings. Gewoon zakelijk beleid. We
hadden inderdaad twee jaar lang tevergeefs getracht tot een open, constructieve, transparante dialoog met VWS te komen over taakherschikking. Achteraf een sisyfusarbeid. Dogmatisch beleid is niet geïnteresseerd in argumenten en feiten. Dat beleid wordt gewoon opgelegd. En daarom dat er ook geen enkel rapport beschikbaar is ter onderbouwing van het beleid. Je gelooft er in (of niet). Onze conclusie als ANT is daarom dat je veel beter geen enkele actie kunt nemen. Want actie geeft als reactie de bevestiging van het ingenomen standpunt omdat het cognitieve immuunsysteem van de politici en de ambtenaren wordt geactiveerd. Alleen als je totaal niet reageert, gaan in Den Haag pas echt overal de alarmbellen rinkelen.

Geen bedelbrieven
De coryfee van het CDA en fractievoorzitter Eerste Kamer, Elco Brinkman, heeft aangekondigd de handschoen in de politieke arena te gaan werpen. Zelf ooit minister van VWS geweest toen het nog WVC heette en in een tijd dat de patiënt nog centraal stond en de zorgverlener met respect werd bejegend. “Politiek hoort over het algemeen belang te gaan en niet toe te geven aan cliëntelisme, politieke partijen dienen echter steeds meer de individuele belangen”, concludeert Brinkman. Dat is uit ons hart gegrepen. Een minister van VWS moet de algehele mondzorg dienen en niet het oor alleen laten hangen naar bedelbrieven van mondhygiënisten. Brinkman vervolgt: “In Den Haag is iedereen al tevreden als we er een verwrongen wetstekst doorheen hebben gewurmd. We zijn zo druk bezig meerderheden binnen te halen, dat we pyrrusoverwinningen behalen met een krappe meerderheid van één zetel, of aan lege symboolpolitiek doen.” Treffender kan de AMvB taakherschikking en de marginale coalitie die de maatregel steunt inderdaad niet getypeerd worden. Volgens Brinkman is Nederland steeds complexer georganiseerd en hebben instituties aan zeggingskracht verloren. Het is er inderdaad met de NZa, IGJ, ZiN en ACM om er maar een paar te noemen anno 2018 allemaal niet eenvoudiger op geworden,
overspoeld als de zorg wordt met richtlijnen, protocollen, indicatoren, visitatie, bij- en nascholing, taakherschikking en dat alles in het kader van zelfregulerende deregulering. Elco wil nu plaatsmaken voor een nieuwe generatie. Zal die generatie durven luisteren naar zijn wijze lessen of het wiel, zoals past in de geest des tijds, opnieuw willen gaan uitvinden?

Adieu Paul!
Ambtenaren komen, ambtenaren gaan, maar het beleid van taakherschikking zal altijd blijven bestaan. Ik schrijf in principe niet over ambtenaren. Ze moeten gewoon het beleid uitvoeren, ook al staan ze er totaal niet achter en kunnen ze zich dus amper verdedigen. Toch maak ik dit keer een kleine uitzondering. Paul gaat, na twintig jaar trouwe dienst, afscheid nemen van het ministerie van VWS waar hij als geen ander de Nederlandse mondzorg in Europa op de kaart heeft gezet. Vijfentwintig jaar geleden, zo schreef ik in mijn vorige column, heeft de ANT een strategie ontwikkeld om te komen tot vrije tarieven en dat beleid is sedert 2000 door VWS in ondersteunend beleid omgezet. Paul is in 1998 in dienst gekomen van VWS en hij heeft van meet af aan en met niet aflatende ijver gevochten voor het dossier taakherschikking. Voor Paul stond het niet als een paal maar als een hele boomstam boven water dat taakherschikking de toekomst had. En nu, met de haven in zicht, mag hij zijn carrière afsluiten als Nederlands vertegenwoordiger in Genève. Welverdiend en bovendien goed gekozen. In Zwitserland moeten ze namelijk helemaal niets hebben van borende mondhygiënisten en ook de tarieven zijn er volkomen vrij. Geen land binnen Europa waar dagelijks het ANT-standpunt zo ijzersterk in de praktijk wordt gebracht. Paul heeft menig dossier rond taakherschikking voor ons weten vlot te trekken, met name de laatste jaren toen onze strategie een paar keer in de knel dreigde te raken. Misschien, heel misschien, dat er in 2030 zelfs een erelidmaatschap inzit als de tarieven volgens plan zijn vrijgegeven... En het goede nieuws: de Dentz is digitaal beschikbaar, ook in Genève.

Door Wilfred Kniese
Wilfred Kniese is ANT-bestuurslid (vice-voorzitter en penningmeester).