Rechtvaardiging van röntgenopnames bij jeugdigen

Zorgverzekeraars controleren op het rechtmatig gebruik van röntgenopnames bij jeugdigen. Deze controles richten zich met name op de panorama opname (X21). Daarnaast kan momenteel X21 veelal alleen nog maar worden gedeclareerd na machtiging. De ANT maakt zich zorgen over het feit dat zaken die in het basispakket zitten een machtiging zouden vereisen. Hierdoor kunnen onnodige en onrechtmatige belemmeringen worden opgeworpen.

In het geval van röntgenopnames bij jeugdigen is het wel van belang de indicatiestelling helder te hebben, hieronder heeft de ANT dit voor u op een rij gezet:

Individuele rechtvaardiging panorama opname (OPT)
Voor elke opname zal een individuele rechtvaardiging moet plaatsvinden na afname van een anamnese en een klinisch onderzoek. Deze rechtvaardiging wordt gevonden in een concrete diagnostische vraag waarbij ook geldt dat de panorama opname de aangewezen modaliteit is ter beantwoording van deze vraag. Zijn er andere diagnostische mogelijkheden met minder stralenbelasting dan een panorama opname dan verdienen die de voorkeur.

Diagnostische vragen bij jongeren die het maken van een panorama opname rechtvaardigen kunnen zijn:

  • (vermoeden van) ontwikkelingsstoornissen die aanleiding kunnen zijn (vroegtijdig) te verwijzen voor orthodontie (of deze behandeling zelf uit te gaan voeren);
  • Complexe problematiek (syndromen/sequenties- uitgebreidere pathologie- uitgebreid restauratief werk-amelogenesis imperfecta –multiple agenesien-schisis. (let op vaak een CBT indicatie en geen algemene praktijk).
  • verstandskiezen met extractie indicatie;
  • zeer angstige of om andere reden non-coöperatieve patiënten waarbij intra-orale opnamen niet mogelijk blijken te zijn;
  • juveniele parodontitis; alleen als alternatief voor de indicatie paro-status.
  • kaaktraumata.

Een indicatie bij volwassenen kan zijn: nieuwe patiënten met veel restauratief werk; indien dit minder belasting oplevert dan het nemen van gerichte solo-opnamen (stralingsbelasting OPT is vergelijkbaar met 5 tot 10 solo opnamen). Bij jeugdigden zal deze indicatie veel minder voorkomen en is over het algemeen niet van toepassing bij het melkgebit de gemixede dentitie.

Geen aanleiding voor het maken van panorama opnamen (noch bij jeugdigen, noch bij volwassenen) zijn:

  • periodieke screening
  • cariësdetectie
  • gericht onderzoek naar parodontitis apicalis van geselecteerde elementen 


In de Europese richtlijnen is te lezen dat het maken van bitewingopnamen bij kinderen zonder klachten wel gerechtvaardigd is. De frequentie is afhankelijk van de inschatting van het cariësrisico. Variëren van om de 6 maanden bij kinderen met hoog risico tot >24 maanden bij volwassenen met laag cariësrisico.

In deze richtlijnen wordt aangeraden op basis van deze bitewings, indien daar aanleiding voor is (een diagnostische vraag), aanvullende periapicale opnamen te maken. Deze opnamen samen  geven een hogere diagnostische waarde (meer detail) dan een panorama opname.

Vergeet ook niet de belichtingsinstellingen aan te passen aan de patiëntfactoren en de diagnostische vraag. Bij kleinere individuen dient kilovoltage en milli-amperage te worden beperkt. Ook moet de veldgrootte worden beperkt om niet meer dan het diagnostisch interessante gebied in beeld te brengen. In sommige gevallen is het mogelijk met een kortere belichtingstijden (hogere omloopsnelheid) de opname bij jeugdigen te maken. Dit kan vooral wanneer de diagnostische vraag de gebitsontwikkeling betreft waarvoor geen grote detail weergave vereist is. Op deze manier kan de stralenbelasting van de patiënt meer dan worden gehalveerd.